Bladluis bestrijden doe je het best met water en geduld: spuit de luizen een paar dagen achter elkaar met een harde straal van de plant en geef natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes, gaasvliegen en zweefvliegen de kans. In de meeste tuinen is een luizenplaag in mei na twee tot drie weken over zonder dat je iets hoeft te spuiten.
Gaat het echt mis op een jonge plant, dan kun je plaatselijk een verdunde groene-zeepoplossing gebruiken. Belangrijker nog is de oorzaak: vaak zijn het te veel stikstofmest en mieren die de luizen beschermen.
Bladluis herkennen
Bladluizen zijn kleine, peervormige insecten van een tot drie millimeter. Ze zitten in groepjes op de toppen van jonge scheuten, onder bladeren en op bloemknoppen. De kleur verschilt per soort: groen op rozen, zwart op tuinbonen en Oost-Indische kers, grijs en wasachtig op kool, roze of bruin op andere planten.
Wat je ziet aan de plant:
- Gekrulde, misvormde jonge bladeren en scheuten.
- Kleverig blad: dat is honingdauw, de suikerrijke uitscheiding van de luizen.
- Een zwarte, roetachtige laag op dat kleverige blad (roetdauw, een schimmel die op de honingdauw groeit).
- Mieren die druk op en neer lopen over de stengel.
- Witte velletjes rond de kolonie: oude huidjes van vervellende luizen.
Niet verwarren met
Witte vlieg vliegt in een wolkje op als je de plant aanraakt; luizen blijven zitten. Spint geeft fijne spinseltjes en gestippeld, dof blad, vooral bij droogte en in de kas. Wolluis en schildluis zitten vast aan stengels en zien eruit als wit pluis of bruine bultjes. Die pak je anders aan.
Waarom heb je ineens zoveel luizen?
Bladluizen planten zich in het voorjaar razendsnel voort, zonder bevruchting. Binnen een paar dagen zit een scheut vol. Hun vijanden komen later op gang: die hebben eerst een flinke voedselvoorraad nodig om eitjes te leggen. Daardoor zie je in april en mei bijna altijd een piek, gevolgd door een periode waarin de natuur het overneemt.
Drie dingen maken het erger:
- Te veel stikstof. Kunstmest of veel verse mest geeft zachte, sappige groei waar luizen dol op zijn.
- Mieren. Mieren melken luizen voor hun honingdauw en verjagen lieveheersbeestjes en larven die de luizen willen opeten.
- Stress door droogte of een te warme plek, zoals een pot tegen een zuidmuur.
Bladluis bestrijden: stap voor stap
- Kijk eerst of er al vijanden zijn. Zie je gele eitjes in groepjes, grijszwarte larven met oranje vlekken (lieveheersbeestje), groenige maden zonder pootjes (zweefvlieg) of witte eitjes op steeltjes (gaasvlieg)? Dan is de opruimploeg al bezig. Wacht dan een week voor je ingrijpt.
- Wegvegen of afknijpen. Een kleine kolonie veeg je met je vingers of een doek van de scheut. Een zwaar aangetaste top van een tuinboon knip je gewoon weg.
- Afspuiten met water. Gebruik de tuinslang op een harde, smalle straal en spuit de luizen eraf, ook onder het blad. Doe dit ’s ochtends, zodat de plant overdag opdroogt, en herhaal het drie tot vier dagen achter elkaar. Luizen die op de grond vallen, kruipen maar zelden terug.
- Mieren afleiden. Een ring van lijm of een plakband rond de stam van een fruitboom of roos houdt mieren tegen. Op lage planten werkt dat minder goed; daar helpt het om het nest in de buurt te verstoren.
- Pas als laatste: groene zeep. Los ongeveer een eetlepel vloeibare groene zeep op in een liter lauw water, niet sterker. Spuit alleen op de kolonies, niet over de hele plant, en niet in de volle zon. Probeer het eerst op een paar bladeren: gevoelige planten kunnen bruine randen krijgen. Groene zeep doodt alles wat het raakt, dus ook de larven van lieveheersbeestjes en zweefvliegen.
Tip: Spuit groene zeep in de avond, als bijen en zweefvliegen niet meer actief zijn, en spoel de plant de volgende ochtend even na met schoon water.
Natuurlijke vijanden naar je tuin halen
Op de lange termijn werkt niets beter dan een tuin waarin luizeneters zich thuis voelen. Een larve van een lieveheersbeestje eet in een paar weken honderden luizen. Ook de larven van gaasvliegen en zweefvliegen zijn echte luizenvreters, net als oorwurmen, sluipwespen, mezen en mussen die hun jongen ermee voeren.
- Bloemen voor volwassen insecten. Zweefvliegen en gaasvliegen leven als volwassen dier van nectar en stuifmeel. Schermbloemen (venkel, dille, wilde peen), goudsbloem, phacelia en ijzerhard trekken ze aan. Een bijvriendelijke tuin is dus automatisch een luizenvijandige tuin.
- Laat wat rommel liggen. Lieveheersbeestjes overwinteren in holle stengels, onder blad en in kieren. Knip vaste planten pas in het voorjaar terug.
- Een schuilplaats voor oorwurmen. Een bloempot gevuld met stro, omgekeerd aan een stok in een fruitboom, is een klassieker.
- Geen gif. Elke bespuiting met een breedwerkend middel doodt de vijanden ook, en die herstellen trager dan de luizen. Dat geeft vaak juist een tweede plaag.
Wil je gericht helpen, dan is een insectenhotel een leuke aanvulling, maar een gevarieerde beplanting doet meer.
Wat werkt wel en wat niet?
Op internet circuleren veel huismiddeltjes. Eerlijk overzicht:
| Methode | Werkt het? | Let op |
|---|---|---|
| Afspuiten met water | Ja, bij herhaling | ’s Ochtends, een paar dagen achter elkaar |
| Wegvegen of toppen afknippen | Ja, bij kleine kolonies | Snel en zonder bijwerkingen |
| Natuurlijke vijanden | Ja, met wat geduld | Niet spuiten zolang zij aan het werk zijn |
| Groene zeep (verdund) | Redelijk, alleen bij direct contact | Doodt ook nuttige insecten; eerst testen op enkele bladeren |
| Brandnetelaftreksel | Hooguit licht | Werkt eerder als bemesting, en dat kan luizen juist aantrekken |
| Knoflook- of uienwater | Nauwelijks | Ruikt vooral sterk; effect is kort |
| Afwasmiddel | Wel, maar af te raden | Kan blad beschadigen en bevat stoffen die je niet in de tuin wilt |
| Lieveheersbeestjes kopen en loslaten | Wisselend | Volwassen kevers vliegen vaak weg; larven blijven beter |
Luizen per plant: waar let je op?
- Rozen: groene rozenluis op knoppen in mei. Afspuiten en geduld; dun bij het snoeien van rozen het hart wat uit voor meer luchtcirculatie.
- Tuinbonen: zwarte bonenluis op de toppen. Knip de toppen eruit zodra de onderste peulen zich zetten; dat helpt tegen luis en geeft de peulen meer energie.
- Kool: grijze, wasachtige luis die zich diep tussen de bladeren verstopt. Insectengaas na het planten voorkomt veel.
- Fruitbomen: gekrulde bladeren aan de toppen. Een lijmband tegen mieren en vogelvriendelijkheid (nestkastje voor mezen) doen hier veel.
- Kamerplanten en potten binnen: daar ontbreken vijanden, dus afspoelen onder de douche en eventueel groene zeep.
Bladluis voorkomen
- Bemest met compost in plaats van kunstmest, en wees zuinig met stikstof in het voorjaar.
- Geef planten bij droogte op tijd diep water, zodat ze niet verzwakken.
- Zorg voor variatie: een tuin vol verschillende bloeiers houdt een vaste populatie luizeneters in stand.
- Houd mieren weg bij gevoelige planten. Meer daarover lees je in mieren in de tuin verdrijven zonder gif.
- Accepteer een paar luizen: ze zijn voedsel voor de vijanden die later de rest opruimen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voor natuurlijke vijanden de luizen opruimen?
Meestal twee tot drie weken na het begin van de plaag. Eerst moeten lieveheersbeestjes en zweefvliegen eitjes leggen en moeten de larven uitkomen. Zie je die larven al, dan gaat het daarna vaak snel.
Is groene zeep schadelijk voor bijen?
Groene zeep werkt alleen bij direct contact en breekt vrij snel af. Een bij die nat wordt gespoten kan er wel last van hebben. Spuit daarom in de avond, niet op bloeiende delen en alleen op de kolonies zelf.
Gaan bladluizen dood van regen?
Een flinke bui spoelt een deel van de luizen van de plant, net als de tuinslang. Na een warme, droge periode zie je daarom vaak meer luizen dan na een natte week. Helemaal verdwijnen doen ze door regen niet.
Waarom komen er elk jaar luizen op dezelfde plant?
Sommige planten zijn gewoon favoriet, en sommige luissoorten overwinteren als eitje op of vlak bij die plant. Vaak speelt ook een zonnige, droge plek of veel mest mee. Verbeter de groeiplek en geef de vijanden een thuis in de buurt.
