Tuinieren in december is vooral zorgen en plannen. De tuinklussen in december zijn vogels voeren en water geven, potten en groenblijvers beschermen tegen vorst en uitdroging, appel- en perenbomen snoeien op vorstvrije dagen en alvast het nieuwe tuinjaar uitstippelen.
Wat doe je in december in de tuin als het vriest? Zo min mogelijk. Bevroren grond en berijpt gras kun je beter niet betreden, en planten of snoeien wacht tot het weer dooit. Op zachte, droge dagen is er wel van alles te doen. Een Nederlandse december is vaak eerder nat en grijs dan wit, dus kies je moment.
Vogels voeren en water geven
Voor tuinvogels is december een zware maand: de dagen zijn kort, de nachten koud en de bessen raken op. Een goed bijgehouden voederplek maakt dan echt verschil, en het levert de mooiste uitzichten van het jaar op.
- Zaad en pinda’s: zonnebloempitten (zwart, of gepeld voor minder rommel) en pinda’s in een pindasilo zijn geschikt voor mezen, vinken en mussen.
- Vet: vetbollen of vetblokken in een houder, nooit in een plastic netje.
- Grondeters: merels, roodborstjes en lijsters eten liever van de grond. Leg een halve appel of wat havervlokken op een plek waar katten niet ongezien kunnen naderen.
- Water: een ondiepe drinkschaal is in vorstperiodes minstens zo belangrijk als voer. Vul hem elke ochtend met lauw water.
Hygiëne is belangrijk: maak voederhuisjes en drinkschalen ongeveer elke week schoon met heet water, en verspreid de voederplekken als er veel vogels komen. Zieke, opgezette vogels bij de voederplek zijn een signaal om een paar weken te stoppen en alles schoon te maken. Meer over wat je wanneer geeft, lees je in vogels voeren.
Potten en groenblijvers
Groenblijvende planten in pot, zoals laurier, skimmia, buxus, hulst en olijf, verdampen ook in de winter water via hun blad. Als de potgrond bevroren is, kunnen ze geen water opnemen en verdrogen ze. Dat heet vorstdroogte, en het is in de winter een veel voorkomende doodsoorzaak van potplanten.
- Geef groenblijvers in pot water op vorstvrije dagen als de potgrond droog aanvoelt, vooral na een droge, koude periode met oostenwind.
- Zet potten bij langdurige vorst uit de wind en uit de middagzon. Felle winterzon op bevroren blad verergert de uitdroging.
- Kuipplanten binnen: weinig water, veel licht, en een koele ruimte. Controleer op schildluis en spint onder de bladeren.
Tip: Ligt er natte sneeuw op een coniferenhaag of buxusbol, schud of veeg die er dan voorzichtig af met een bezem. Het gewicht kan takken uit elkaar drukken, en dat herstelt slecht.
Fruitbomen, hagen en heesters
Appel- en perenbomen snoei je in de winter, als ze in rust zijn. December is daarvoor geschikt, zolang het niet hard vriest; bij strenge vorst is het hout bros en scheurt het makkelijker. Haal eerst dood, ziek en kruisend hout weg, daarna waterloten (rechtop groeiende scheuten) en takken die naar binnen groeien. Hoe je de vorm van een boom opbouwt, staat in fruitbomen snoeien.
Pruim, kers, perzik en abrikoos laat je met rust. Die snoei je in de zomer. Druiven snoei je bij voorkeur in de winter, voordat de sapstroom op gang komt; later snoeien laat de wonden lang ‘bloeden’.
Wortelgoed (hagen, fruitbomen, rozen zonder kluit) kun je in december nog planten op vorstvrije dagen. Is de grond bevroren of plakkerig nat, kuil de planten dan tijdelijk in en wacht een week.
Moestuin
Ook in december is er iets te oogsten. Boerenkool, spruitjes, winterprei, pastinaak en schorseneren staan prima in de grond en worden na vorst vaak zoeter. Bij strenge vorst is pastinaak lastig uit de grond te krijgen: leg er een laag stro of blad over, dan blijft de grond langer los. Hoe je boerenkool tot laat in de winter blijft plukken, lees je in boerenkool kweken.
Wie witlofwortels heeft gerooid, kan ze nu in een emmer met grond in een donkere, koele ruimte zetten om witlof te trekken. In een week of drie à vier heb je de eerste kropjes.
December is ook de maand om het moestuinjaar te plannen. Teken je bedden, schrijf op wat waar stond, zodat je kunt wisselen, en maak een lijstje van zaden. In de zaaikalender zie je wat er in februari en maart al binnen gezaaid kan worden, zodat je op tijd bestelt.
Border, gazon en vijver
Laat siergrassen, sedum, zonnehoed en hortensiabloemen staan. Met rijp of een laagje sneeuw zijn ze het mooiste dat de tuin in december te bieden heeft, en in de stengels overwinteren lieveheersbeestjes en solitaire bijen. Snoeien kan in het vroege voorjaar.
Bij het kerstroosje (Helleborus niger) en de lenteroos (Helleborus ×hybridus) knip je eind december of in januari het oude, vlekkerige blad weg. Dan komen de bloemen straks mooi vrij en verklein je de kans op bladvlekkenziekte. Meer verzorgingstips staan bij helleborus.
Blijf van het gazon af als het berijpt of bevroren is: bevroren grassprieten breken, en elke voetstap blijft weken zichtbaar als een bruin spoor. Ligt er nog blad, hark het weg op een droge dag.
Vriest de vijver dicht, sla het ijs dan niet kapot. De schokgolf kan vissen en kikkers schaden. Wil je een opening voor gasuitwisseling, zet dan een pan met heet water op het ijs tot er een wak ontstaat, of laat een paar bundels riet of hoge oeverplanten in het water staan.
Dieren in de tuin
Egels slapen nu, in bladhopen, takkenrillen en onder de composthoop. Die laat je dus rustig liggen. Ook vlinders als de citroenvlinder overwinteren buiten, tussen klimop en groenblijvende struiken.
Strooi je zout op het pad, houd het dan weg van gazonranden, hagen en borders: zout beschadigt wortels en bodemleven. Zand of fijn grit geeft ook grip en doet de tuin geen kwaad.
Deze maand in één oogopslag
| Tuindeel | Klus | Let op |
|---|---|---|
| Dieren | Vogels voeren | Vetbollen zonder netje, voederplek wekelijks schoonmaken |
| Dieren | Drinkwater ijsvrij houden | Elke ochtend lauw water |
| Potten | Groenblijvers in pot water geven | Alleen op vorstvrije dagen |
| Potten | Kuipplanten binnen controleren | Weinig water, letten op schildluis |
| Heesters | Natte sneeuw van hagen en coniferen vegen | Voorzichtig, takken niet breken |
| Fruit | Appel en peer snoeien | Niet bij strenge vorst, geen steenvruchten |
| Fruit | Druif snoeien | Voor de sapstroom op gang komt |
| Hagen | Wortelgoed planten | Alleen in vorstvrije, niet te natte grond |
| Moestuin | Wintergroenten oogsten, witlof trekken | Stro over pastinaak bij vorst |
| Moestuin | Moestuinjaar plannen, zaden bestellen | Wisselteelt bijhouden |
| Border | Oud helleborusblad wegknippen | Siergrassen laten staan |
| Gazon en vijver | Niet betreden, ijs niet kapotslaan | Wak maken met heet water |
Wat je in december beter niet doet
- Snoeien of planten in bevroren grond. Wacht op dooi. Er is tot in maart tijd genoeg.
- Over berijpt gras lopen. Je ziet de schade pas in het voorjaar, als kale paadjes.
- Brood voeren aan vogels. Het vult wel, maar bevat weinig van wat ze in de winter nodig hebben en beschimmelt snel. Zaden, vet en fruit zijn beter.
- Een kerstboom met kluit wekenlang in een warme kamer zetten. Wil je hem na de feestdagen buiten planten, houd hem dan zo kort mogelijk binnen, op een koele plek, en laat hem in een schuur of garage weer wennen voor hij naar buiten gaat. Ook dan slaat lang niet elke boom aan.
- Strooizout op de tuin laten komen. Het spoelt met de dooi de border en het gazon in.
Veelgestelde vragen
Wat kun je in december in de tuin doen?
Vogels voeren, groenblijvers in pot water geven op vorstvrije dagen, appel- en perenbomen snoeien en wortelgoed planten als het niet vriest. Daarnaast is het een goede maand om gereedschap te onderhouden en het nieuwe tuinjaar te plannen.
Moet je potplanten in de winter water geven?
Groenblijvers in pot wel, op vorstvrije dagen als de grond droog is. Ze verdampen ook in de winter water en kunnen uitdrogen als de potgrond bevroren is. Bladverliezende planten in pot hebben weinig nodig, maar laat ze niet helemaal uitdrogen.
Mag je in december fruitbomen snoeien?
Appel- en perenbomen wel, zolang het niet hard vriest. Pruimen, kersen en andere steenvruchten niet: die snoei je in de zomer, omdat de wonden dan sneller dichtgaan.
Wat geef je vogels in de winter?
Zonnebloempitten, pinda’s in een silo, vetbollen in een houder en voor merels en lijsters een halve appel op de grond. Zorg ook voor schoon drinkwater en maak voederplekken regelmatig schoon.
