Een vijver aanleggen begint met de plek: kies een plek met vier tot zes uur zon per dag, niet onder bomen en goed te zien vanuit huis. Graaf de vijver in trappen, met een moeraszone aan de rand, een ondiepe plantzone en een diep deel van minstens 60 tot 80 centimeter, zodat het water in de zomer koel blijft en in de winter niet tot de bodem bevriest. Leg de vijverfolie op een laag zand of beschermvlies, vul met (liefst) regenwater en zet er volop waterplanten in. Een flauwe oever aan minstens één kant zorgt dat egels, kikkers en vogels erin en eruit kunnen.
Waarom een vijver?
Water trekt meer leven naar je tuin dan welke plant ook. Libellen, waterjuffers, kikkers, padden, salamanders en schaatsenrijders komen vaak al in het eerste jaar vanzelf. Vogels drinken en badderen, en egels drinken eruit. Een vijver past daarmee goed in een natuurlijke tuin, samen met inheemse planten en een vlindertuin. Ook in een kleine tuin kan het: een verdiepte bak of een halve ton met water en een paar planten is al een minivijver.
De juiste plek
- Zon: vier tot zes uur zon per dag is ideaal. Meer zon geeft warm water en sneller algen, minder zon geeft minder bloei van waterplanten.
- Niet onder bomen: vallend blad maakt het water voedselrijk, en boomwortels kunnen folie beschadigen.
- Laagste punt? Liever niet als daar bij regen modder, mest of kunstmest van het gazon naartoe spoelt.
- Kabels en leidingen: controleer waar die lopen voordat je gaat graven.
- Veiligheid: heb je jonge kinderen of komen die vaak over de vloer, overweeg dan een stevig rooster net onder het wateroppervlak of wacht met een open vijver.
Diepte en plantzones
| Zone | Waterdiepte | Voorbeelden van planten |
|---|---|---|
| Moeraszone | 0 tot 10 cm | Dotterbloem, gele lis, kattenstaart, watermunt |
| Ondiepe zone | 10 tot 40 cm | Zwanenbloem, pijlkruid, waterweegbree |
| Diepe zone (drijvend) | 40 tot 100 cm | Witte waterlelie, gele plomp |
| Onder water (zuurstofplanten) | Diepe zone | Hoornblad, waterviolier, krabbenscheer (drijvend) |
Wil je vissen houden, maak het diepste deel dan minstens 80 centimeter tot een meter diep, zodat ze in de winter onder het ijs kunnen overleven. Voor een natuurvijver zijn vissen niet nodig en zelfs af te raden: ze eten kikkervisjes en larven van libellen, en hun uitwerpselen maken het water voedselrijk.
Let op: sommige populaire vijverplanten zijn in de Europese Unie verboden omdat ze zich in sloten en plassen onbeheersbaar uitbreiden, zoals waterhyacint, parelvederkruid en grote waternavel. Koop bij een goede kwekerij en kies bij voorkeur inheemse soorten.
Welke vijverbak of folie?
| Materiaal | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| EPDM-folie (rubber) | Zeer soepel, lange levensduur, goed bestand tegen uv en vorst | Duurder |
| PVC-folie | Goedkoop, overal verkrijgbaar | Wordt na verloop van jaren stugger en brosser, vooral waar zon erop valt |
| Voorgevormde bak | Snel geplaatst, vaste vorm | Vaak te ondiep en steil voor een natuurlijke vijver; beperkte maat |
Folie reken je zo uit: lengte folie = lengte vijver + 2 × de diepte + ongeveer 60 centimeter extra voor de randen. Breedte folie = breedte vijver + 2 × de diepte + 60 centimeter. Een vijver van 3 bij 2 meter en 80 centimeter diep vraagt dus folie van ongeveer 3 + 1,6 + 0,6 = 5,2 bij 2 + 1,6 + 0,6 = 4,2 meter.
Een vijver aanleggen: stap voor stap
- Zet de vorm uit met een tuinslang of touw. Kies een eenvoudige, licht gebogen vorm; veel hoeken geven veel plooien in de folie.
- Graaf in trappen. Eerst de moeraszone, dan de plantrichel op ongeveer 30 tot 40 centimeter, daarna het diepe deel. Maak de wanden schuin, niet loodrecht, en maak aan minstens één kant een heel flauwe oever.
- Controleer of de rand waterpas is. Gebruik een lange rechte lat met een waterpas. Een scheve rand laat aan één kant folie zien.
- Haal stenen en wortels weg en leg een laag van een paar centimeter zand of beschermvlies (of oud tapijt zonder kunststof onderlaag) op de bodem en wanden.
- Leg de folie op een warme dag, dan is hij soepeler. Laat hem ruim in de kuil zakken en vouw plooien netjes.
- Vul met water. Het gewicht van het water trekt de folie in de vorm. Regenwater uit een regenton is beter dan kraanwater, dat vaak meer voedingsstoffen bevat; met kraanwater gaat het ook, maar dan kan het water in het begin wat groen worden.
- Werk de rand af. Knip de folie pas af als de vijver vol is. Leg de rand onder graszoden, stenen of een capillaire sperrand, zodat de omliggende grond het vijverwater niet opzuigt.
- Plant. Zet planten in plantmanden met arme grond of in een laag zand op de richels, niet in potgrond: die is veel te voedselrijk.
Helder water zonder gedoe
Groen water en draadalgen komen bijna altijd door te veel voeding in het water in combinatie met veel licht. In het eerste jaar is dat normaal; het evenwicht moet zich nog instellen.
- Bedek ongeveer de helft van het wateroppervlak met drijvende bladeren, zoals waterlelie en krabbenscheer.
- Zet volop zuurstofplanten onder water, zoals hoornblad: die nemen voeding op die anders naar algen gaat.
- Gebruik geen potgrond en geen bemesting in en rond de vijver.
- Vis draadalgen er met een stok uit en leg ze een dag op de rand, zodat diertjes terug kunnen kruipen.
- Span in de herfst een net of haal blad regelmatig uit het water. Zie bladeren in de tuin.
- Haal elke paar jaar in de nazomer een deel van het slib en de woekerende planten weg, nooit alles tegelijk.
Een natuurvijver met genoeg planten heeft geen pomp of filter nodig. Bij een vijver met veel vissen is dat anders.
Veelgestelde vragen
Hoe diep moet een vijver zijn?
Voor een natuurvijver is een diep deel van 60 tot 80 centimeter genoeg. Wil je vissen houden, maak het diepste deel dan minstens 80 centimeter tot een meter, zodat de vijver in de winter niet tot de bodem bevriest.
Wat is de beste plek voor een vijver?
Een plek met vier tot zes uur zon per dag, niet onder bomen en niet op een plek waar bij regen modder of meststoffen naartoe spoelen.
Heeft een vijver een pomp nodig?
Een natuurvijver met genoeg water- en zuurstofplanten en zonder vissen niet. Een vijver met veel vissen heeft wel een pomp en filter nodig om het water schoon te houden.
Wanneer leg je een vijver aan?
Het voorjaar en de nazomer zijn ideaal: de folie is soepel en waterplanten slaan snel aan. In de winter kun je wel graven, maar plant en leg de folie liever in een mildere periode.
